Her sınıftan ticari taşıt kazalarının azaltılması, yolcu ve yük güvenliğinin artırılması, can ve mal kayıplarının azaltılması; taşıt üreticileri, işletmeciler, sürücüler ve trafik yönetiminin en önemli uğraş alanlarından biridir. Karayolu trafiğinde kazaların azaltılması için taşıt üreticileri, teknolojinin sağladığı imkânlarla geliştirilen donanımları kullanıyorlar. Radar, lidar, kamera ve sensörler ile bunlardan gelen verileri işleyip değerlendiren, sürücüye, araç sistemlerine ve hafızasına, veri bankalarına aktaran sistemler, trafik güvenliği için kullanılan taşıt donanımları arasında yer alıyor.
Gelişen teknolojinin yaygınlaşması ve standartların yasal düzenlemelerle (General Safety Regulation / Genel Güvenlik Yönetmeliği) hayata geçirilmesiyle birlikte bu sistemler yasalara girmiş durumda. Bu yönetmeliğin 2. aşaması geçerli. GSR1 ve GSR2 yönetmeliklerine uymak için kullanılan cihazların geliştirilmesi ve araçlarda yerini alması için büyük paralar harcanıyor. Bu donanımlara rağmen özellikle otobüs kazaları, bu kazalar sonunda ortaya çıkan yerine konamaz can kayıpları ve maddi kayıplar, yaşam sevincini ve güven duygusunu azaltıyor. Kazalar bu donanımlara, çift şeritli yollara ve otobanlara rağmen neden azalmıyor?
Can kaybıyla sonuçlanan kazalar, nedenleri ile birlikte yazılı ve sözlü basında yeteri kadar yer almıyor.
Bu sorulara verilen cevaplar arasında işletmelerin ve sürücülerin donanımlara müdahalesi, sistemleri kullanmaması, iptal etmeleri veya ettirmeleri, parasını ödedikleri güvenlik donanımlarını kullanmamaları da nedenler arasında bulunuyor.
Otomotiv sektöründe özellikle ticari taşıtlara yönelik uzmanlığı ile tanınan Makine Yüksek Mühendisi Alpay Lök, konuya dikkat çeken bir açıklama yaptı.
Otobüs kazaları Kaçınılmaz mı?
Son günlerde şehirlerarası otobüs kaza ve devrilmeleri artınca şu soru akla gelebilir: Otobüs kazaları kaçınılmaz mı, bu kazalar bu yolculuğun fıtratında mı var? Hayır!
Otobüs kazalarında; Almanya’da 2025 yılında 7 kişi, 2019 yılında tüm AB ülkelerindeki 100 kişi, bizde ise 2023 yılında 230 kişi öldü. 2024 ve 2025 için elimizde bilgi yok.
2016 model ve üstü şehirlerarası otobüslerde GSR1 kapsamında çarpışmaları önlemek için takılmış elektronik güvenlik paketleri var:
AEBS, ESP ve LDW. Gelişmiş Acil Fren Sistemi (AEBS) öndeki araca çok yaklaştığında kendiliğinden fren yapıyor.
Şerit Takip Sistemi (LDW) sinyal vermeden şerit değişiminde sesli uyarıyor ve uyuma kazalarını önlüyor. Bu sistemleri sürücüler düğme ile geçici olarak, bazı mal sahipleri ise ECU (beyin) üzerinden temelli iptal ediyorlar. TÜVTÜRK bu beyinden iptali görmüyor, çünkü kusur listesinde yok.
LDW ve AEBS iptal edilmemiş olsa bu otobüs devrilmeleri olmaz.
Sürücüler yorgun ve uykusuz. Günde 9 saat çalıştıktan sonra günlük uykularını otel yatağında uyumaları gerekirken otobüsün sadece dinlenme amacıyla konmuş yatağında uyumak zorunda kalıyorlar. Cezası yüksek olmasına karşın başka şoförün ehliyetiyle otobüs kullanan var. Kesinlikle kabul edilemez ve önlenmeli.
Üstte sağdaki resmi 2024 yazında İkitelli’deki servisimin önünde çektim. Komşuma gece gelen otobüsün şoförü uyuyabilmek için dükkanımın önüne yere karton sermiş. Otobüsün altındaki odada uyuduğunu söyleyen başka bir otobüs şoförüne “ne zaman uyanıyorsun” diye sordum, bana “motor sesi durduğunda uyanıyorum” dedi. Bu uykunun kalitesi belki cephedeki uykudan bile daha kötü. 4 bin kitap okuyan Atatürk cephede de kitap okuyordu.
3.8.2026 Pazartesi günü İtalya’da Rieti-Terni’de bir motorlu karavanın ters yöne girmesi ve otobüse çarpması sonucu 5’i otobüs şoförü ve yolcusu, ikisi de karavan sürücü ve yolcusu olmak üzere toplam 7 kişi öldü. Tüm ülke mateme girdi. Kazayı gazeteler manşetten verdi.
Bizde ise ne yazık ki, ölümlü otobüs kazaları günlük basında çok az yer buluyor. Trafik kazalarında 2024 yılında 6351, 2025 yılında ise motosiklet kazalarında ölen 1334 kişi dahil olmak üzere toplam 6035 kişi öldü. Türkiye’nin 3 Şubat 2021 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararıyla trafik ölümlerini 2030 yılında 2020 yılının yarısına yani 2433 kişiye indirme hedefi var. Bu hedefi yakalamak için acil ve köklü tedbirler alınmalı.
Avrupa’nın otobüslerini üretiyoruz, onlar güvenle ve az kazayla yolculuk yaparken biz ise yollarda can veriyoruz.
Alpay Lök
Mak.Y.Müh.
11.08.2026
