Yolcu taşıma araçlarında Covid neleri değiştiriyor?

Slider-Altı

Covid-19 salgını hayatı ve sektörlerin tamamını etkiledi. Sağlık çalışanları ve sağlık sektörü, bütün dünyada ve ülkemizde hastalığı ve virüsü tanımak, hastaları tedavi etmek ve salgının yayılmasını önlemek için çalışıyorlar.

Taşıma ve otomotiv sektörü de sokakta ve evlerde hayatın alışılmış konfor ve güvenliğinin sürmesini sağlıyor. Sürücülerin ve yolcuların seyahat sırasında karşılaşacakları riskin azaltılması için yeni ve maliyetli kurallar belirleniyor. İlk aşamada mevcut araçlarda ek tedbirler alındı. Önümüzdeki dönemde ise yolcu araçları ve sürücü sağlığına yönelik yeni standartlar ve tasarımlar ortaya çıkacak. Bugün geçici olarak geliştirilen sistemler mükemmelleşip standart donamımlar haline gelecekler.

Covid-19 salgını oluşturduğu ilk aşama maliyetlerden sonra değişim ve yenileme maliyetleri de ortaya çıkaracak…

 

Covid-19, mücadele edilmesi gereken küresel bir tehdit olarak dünyayı ve ülkemizi etkilemeye devam ediyor. Tedarik zincirlerinde e-ticaret, otomasyon, yeniden yapılanma, alternatif kaynakların etkinleştirilmesi gibi trendler hız kazandı. Ulaşım sektöründe ise ilk aşamada sürücü ve yolcuların korunmasına yönelik araç adaptasyonları öne çıktı.

Otomotiv, ulaşım ve sürücüler

Virüsün tüm dünyada hızla yayılmasında havayolu, karayolu ve demiryolu yolcu seferleri başta olmak üzere tüm yolculukların payı büyük. Halen aşı çalışmaları deneme aşamasında olan virüs herkes ve tüm dünya için büyük risk oluşturuyor. Bu nedenle her alanlarda özel önlemler alınıyor.

Salgının başlangıcından bu yana otomobil, ticari araç ve üstyapı üreticileri zorunluluklar dışında üretime devam ettiler. Satış sonrası hizmet birimleri kesintisiz hizmet verdiler. İkinci aşamada Covid üretim standartlarına uygunluk belgeleri gündeme geldi.

Yolcu taşımacılığında da başta hijyen ve sosyal mesafe olmak üzere çeşitli uygulamalar zorunlu hale gelirken, yolcu taşıma araçları donanım ve ekipmanlarında değişim ve yenilikler gündemde.

İlk şok ve gelişmeler

Uluslararası karayolu taşımacılığında görev alan sürücüler salgının oluşturduğu ilk şokta en fazla etkilenen kesim oldu. Sınır kapılarında beklemeler, geçiş ve yükleme-boşaltmada yaşanan belirsizlikler, hizmetin yerine getirilmesinin zorunlulukları ile birleşti. Sürücüler ve nakliyeciler, sağlıkçılar ile birlikte bu zor dönemin en çok çalışan kahramanları oldular. İlk dalga şaşkınlığın ardından da sürücüler Covid testleri yaptırıp hasta olmadıklarını belgelendirmeye başladılar.

Yük taşımalarında sürücünün tek çalıştığı, sık sık veya vardiya halinde sürücü değişikliği olmadığı durumlarda, virüse karşı sürücünün kişisel korunma yöntemleri yeterli olabiliyor.Ancak birden çok sürücünün kullandığı araçlarda dezenfektasyon, hijyen ve havalandırma kuralları önem kazanıyor.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Covid salgını ile birlikte düzenli olarak dezenfekte edilmeye başlanan kent içi otobüslerin sürücülerinin salgına yakalanma riskleri çok fazla. Riski azaltmak için Mercedes-Benz, yeni tip sürücü koruma panelleri sunuyor. Üst yarısı can olan panel sürücünün otobüse binip inebildiği bir açılır kapanır kapı şeklinde geliştirilmiş. Bilet satış için açıklıklara da sahip olabilen sistem, istenen ölçülerde halen kullanılan otobüslere takılabiliyor. Mercedes Benz ayrıca şeffaf poli karbonattan cam da geliştiriyor

   

İklimlendirme nasıl olacak?

Özellikle toplu taşıma araçlarında, çok sayıda yolcu ile aynı ortamı paylaşan, aynı havayı soluyan ve temas halinde olan sürücüler için sürücü bölümünün yolcu bölümünden ayrılması, mümkünse iklimlendirmesinin ayrı olması, hava değişiminin dışarıdan alınacak hava ile yapılması, ayrıca her sürücü değişiminde dezenfeksiyon yapılması gerekiyor.

Seyahat süresinin kısa, taşınan yolcu sayısının fazla, yolcular arası mesafenin korunması ve kontrolünün zor olduğu, sürücülerin gün içinde binlerce yolcu ile karşılaştığı kent içi yolcu otobüsleri başta olmak üzere tüm yolcu taşıma araçlarında, virüsün hava ve solunum yoluyla yayılması nedeniyle havalandırma ve iklimlendirme sistemlerine dikkat yoğunlaştı.

Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri için ek filtreler, özellikle işletme maliyeti düşük ultraviyole ışınla mikro organizma ve virüsleri öldüren ekler tasarlanıyor.

Isıtma ve soğutma sistemi üreticileri, kullanımı yaygınlaşmaya başlayan elektrikli kent içi otobüslerin ısıtma ve soğutma sistemleri üstüne çalışmalarını yoğunlaştıkları bir dönemde Covid-19 etkisi ile karşılaştılar. Dizel ve doğal gazlı araçlardan çok farklı enerji ve güç sistemlerine sahip bu araçlarla uyumlu ısıtma ve soğutma sistemleri geliştirmeye çalışan ar-ge ekipleri, şimdi yeni sistemlerle birlikte pazarda mevcut olan sistemler için de virüsün yayılmasını engellecek şekilde ürün geliştirme ve uyum çalışmaları yürütüyorlar.

Yeni standartlar

Yolcular için ayrılan bölümler eski normalden büyük oranda farklılaşacak gibi görünüyor. Araçların havalandırma sistemlerinde değişiklikler olması, kullanılan malzemelerin mikrop üretmeyen ve barındırmayan nitelikte olması, temizlenebilirlik ve seyahate uygunluğun kontrolü önemli.

Yolcu başına düşen alan ve hacim, birim zamanda tazelenen hava miktarı önem kazanacak. Bu unsurlar yolculuk konforu ve güvenliği ile birlikte yolculuğun ekonomik ve çevre maliyetini de belirleyecek. Bununla birlikte yasalar ve yönetmeliklerde, endüstriyel standartlarda, trafik kuralları, yol ve ulaşım alt yapısında değişiklikler yapılması da gerekebilecek.

 


Şehir içi otobüslerde iklimlendirme

Günümüzde yazın soğutulmuş hava sağlayan ve otobüsün içindeki rutubeti alan klima sistemleri sundukları yolculuk konforu nedeniyle bütün dünyada tercih ediliyor. Bununla birlikte bir kent içi otobüsün 50 ila 80 metreküp arası büyüklükte olan yolcu kabinini hava durumuna göre iklimlendirmek kolay bir iş değil. Yolcu kabininin büyük camları ve gövde metalinin iletkenliği hızlı bir şekilde soğuma veya ısınmaya neden oluyor.

Kent içi otobüslerin içinde ayakta çok sayıda insan dip dibe duruyor. İnsanlar bu kalabalık ve rutubetli ortamda veya yazın sıcak günlerinde klimalar tarafından pompalanan taze havayı soluyorlar. Otobüs kapılarının sürekli olarak açılıp kapanması ve güçlü mevsimsel şartlar iklimlendirmeyi çok zorluyor. Yalnızca güçlü ısıtma, havalandırma ve soğutma sistemleri, bu büyük ısı değişimlerini istenilen koşullara uygun hale getirebiliyor.

Yolcu kabinine taze hava ön camların üstündeki ventilatorlar tarafından, pencerelerin üstünden ve tavandan veriliyor. Otobüsün arkasında tavanda havalandırma ızgaraları bulunuyor (4). Bu bölümde cereyansız havalandırma olmuyor.

Kaloriferler ise yerde bulunuyor (2). Bu kalorifer sıcak hava çıkışları kısmi olarak otobüsün tavanında yer alan sıcak hava püskürtme ızgaraları ile destekleniyor. Kabin gövdesinin yan duvarlarında içinden sıcak su geçen konvektörler yer alıyor. Bu konvektörler gövdede aynı seviyede olan ısı ve soğutma sağlıyorlar.  


   

    

Dolaşan hava

12 metrelik otobüslerde yaklaşık 60 metreküp civarında bir iç hacim bulunuyor. Bu uzunluktaki bir kent içi otobüste ağırlık ve yolcu başına düşen alan miktarına göre 100 kişi taşınmasına izin veriliyor. Salgın döneminde ise yolcular arasında olması gereken mesafe göz önüne alınarak maksimum kapasite geçici olarak düşürüldü.

Tam kapasite durumunda yolcu başına düşen hava miktarı 0,60 metreküp oluyor. Bu havanın değişimi iniş-binişlerde açılan kapılar, açıksa tavan kapakları ve sürme pencerelerle sağlanıyor. Bunlarla sağlanan hava değişim miktarının yetersizliği, insanlar arası mesafenin azlığı toplu taşımadaki bulaş riskini artırıyor. İklimlendirme sistemleri de dışardan aldığı taze hava ile birlikte araç içi havayı sirküle etmeleri nedeniyle risk olarak görülüyor. Bu durumlar kent içi otobüsler ile birlikte bütün yolcu araçları için geçerli.

 

Isıtmada durum

Dizel ve doğal gazlı otobüslerde motorda oluşan ve atmosfere aktarılan ısının toplanıp otobüs içine kalorifer sistemi ile yönlendirilmesi, ısıtmayı soğutmadan daha ucuz ve kolay bir hale getiriyor. Ancak fanlar ve kanallarla püskürtülerek dolaşımı sağlanan hava ile birlikte içinde yer alan mikro organizmalar da araç içine dağılıyorlar.

 

Isı ve nem

Araç içinin ısınmasına neden olan dört ana ısı kaynağı var: Meteorolojik ortam (Hava) sıcaklığı, güneş ışınlarının araç içini ısıtması, araç sistemlerinden yayılan ısı ve yolculardan yayılan ısı.

Yolculardan yayılan ısı ve nem otobüsle taşınan yolcu sayısına bağlı olarak ısıtıcı etki ve nem oluşturuyor. Nem ve ısı, zerrecik halinde hastalık taşıyıcılarından yayılan mikro organizmalar için uygun bir yaşama ve yayılma ortamı sağlıyor. Bu nedenle mümkünse yolcuların seyahat esnasında klima taleplerinin en aza indirilmesi ve bunun bir zorunluluktan kaynaklandığına ikna edilmeleri gerekiyor.

 


Seyahat otobüslerinde iklimlendirme

Klima konforu, otobüsle seyahat eden insanlar için çok önemli. Klima, yazın soğuk hava sağladığı, kışın havadaki rutubeti yok ettiği için tercih ediliyor. Seyahat otobüsündeki yolcular ayrıca sessiz çalışan ve cereyan yapmayan bir iklimlendirme beklentisindeler. Uzun mesafelerde kapılar hiç açılmadığı için bu otobüslerde havalandırma taze hava ile yapılıyor.

Seyahat otobüslerinde havalandırma ve iklimlendirme ızgaralarında aerodinamik kuralları tam olarak gözetiliyor. Bu sayede seyahat otobüsündeki tüm iklimlendirme esas olarak ısısı belirlenmiş hava akımları ile yapılıyor. Havalandırma otobüsün tavanında yer alan kanallarla sağlanıyor. Isıtmada da hava akımları tavanlarda yer alan kanallar üzerinden yönlendiriliyor. Klima cihazı genellikle otobüsün arkasında yer alıyor. Buradan hava otobüsün önüne doğru basınçlandırma ile yönlendiriliyor. Koltuklarında oturan yolcular
bu basınçlı havayı koltukların tavanında yer alan püskürteçlerden alıyorlar.

Şu andaki iklimlendirme sistemleri bireysel yolcu ayarlamalarına izin veriyor ve otobüsün içerisindeki farklı düzenlemeler ve sistemlerle istenen konfor sağlanıyor.

Geleceğin iklimlendirme konseptlerinde ise tüm yolcular için merkezi bir enerji istasyonu ve küçük iklimlendirme modülleri olacağı ifade ediliyor. Bu üniteler daha gelişmiş filtre ve ışıklarla sistemden geçen havayı daha etkin biçimde mikro organizmalardan da ayıracaklardır.


   

   

Klimanın virüs yayılımına etkisi

Klimanın çalışması ve araç içi hava akımı ile serinlemenin, mikro organizmaların uçuşmasını kolaylaştıran ve kat ettikleri mesafeyi hava akımının şiddetine göre artıran bir etkisi olduğu ifade ediliyor. Bu nedenle araç içi yatay hareketler yerine, tavandan dışarı doğru oluşacak hava kanalları, sık ve şiddeti düşük hava üfleyen veya emen kanalar açılabilir.

Mevcut otobüslerde kanal ve kapaklara yönelik bakım ve adaptasyonlar yapılabilir. Havalandırma sistemlerinin bakım ve filtre temizliklerinin sıklaşması, bakım periyotları ve işlemlerinin yeniden tanımlanması, daha etkin filtre kullanımı da gereklilikleri arasında.

 

Pratik öneriler

  • Hava sıcaklığına karşı alınacak doğrudan bir tedbir bulunmuyor. Ancak camlara takılacak ve maskeleme yapacak filmlerle güneş ışığının kesilmesi, otobüslerde polaroid özelliği bulunan güneş camlarına geçiş mümkün. Otobüs tavanları yansıtıcı ve yalıtıcı özelliği yüksek olan renklere boyanabilir.
  • Otobüsler duraklamalarda fırsat havalandırması yapabilir, kapılarını açabilir.
  • Yan camlardan ve tavan kapaklarından hava akımı ile serinleme ve taze hava girişi yapılabilir. Fırsat havalandırması sağlamak üzere tavan kapaklarına mümkünse fan veya aspiratörler eklenebilir. Bu cihazların özellikle güneş paneli ile çalıştırılması bir önlem olabilir.
  • Otobüslerin motor odası yalıtımının güçlendirilmesi, otobüs içine ısı yayılmasını önlemeye yönelik bir tedbir olabilir.
  • Bütün bunlardan daha önemlisi ve kolayı halk sağlığı açısından temizlik ve hijyen kurallarına uymak ve maskesiz seyahatin kesinlikle yasaklanması, çalışma saatlerinde yapılan ayarlama ile belirli saatlerde aşırı artan kent içi yolcu sayısında denge sağlanması.

Covid-19 salgını ile başlayan yeni dönemde yolcu taşıma araçlarında sürücülerin korunması için sürücü bölümü ile yolcu bölümü arasında plastik türevi şeffaf malzeme kullanılarak ayrım yapılırken, havalandırma sistemi tasarımı, koltuk yerleşimi ve sayısı, havalandırmanın yönü, yolcu başına düşen hava miktarı üstünde çalışılıyor. 


  

MAN’ın Covid-19 tavsiyeleri

Yolcuları ve sürücüleri korumak için iklim kontrolü hakkında tavsiyeler sunarken, hijyen ve sosyal mesafe konusundaki genel kurallara öncelikle uyulması gerektiğini vurgulayan MAN Truck & Bus Otobüs Ürün Pazarlama Müdürü Heinz Kiess, şu önerilerde bulunuyor:

“Virüsün otobüsün klima sistemindeki yolcu alanı boyunca yayılma olasılığını azaltmak için ilk olarak, iklimlendirme sistemi mümkünse sadece temiz hava modunda ve devridaim olmadan kullanılmalıdır.
Ayrıca üfleyiciyi değil, yalnızca soğutucu kompresörünü kapattığı için sistem manuel olarak kapatılmamalıdır. Yolcu bölmesindeki temiz hava miktarını azaltmaktan kaçınmak için üfleyicinin hızı da manuel olarak azaltılmamalıdır.

Servis setli otobüslerde tekli koltuk paneli havalandırma panjurları, yolculuk başlamadan önce kapatmanızı öneririz. Bunun yerine, hava yalnızca çatı kanalındaki havalandırma deliklerinden gelecektir. Hava saflığını artırmak için tavana monte klima sistemindeki ve ön kutudaki iç hava filtreleri de düzenli ve kısa aralıklarla değiştirilmelidir.

Ek olarak, otobüs şoförleri ve operatörleri, özellikle tutma kollarının ve direklerin düzenli olarak dezenfekte edilmesini sağlamalıdır. Ayrıca, iyi hijyen uygulamanın ve otobüs girişinde dezenfektan sağlamanın da çok mantıklı olduğunu düşünüyoruz.”

MAN, artık kent içi ve seyahat otobüslerine takılabilen hijyenik bir koruyucu bariyer sunuyor. Sürücünün görüşünü bozmayan ve tavana kadar yüksek olan cam, sürücü kabinini yolcu alanından ayrıyor.

MAN Lion’s Coach ve Neoplan Tourliner’da sürücü bölümü, polikarbonattan yapılmış kırılmaya dayanaklı perdeli alüminyum panel ile korunaklı özel bir bölüme dönüştürebiliyor.


 

 

Anadolu Isuzu’dan Covid Önlem Paketleri

Anadolu Isuzu, Covid-19 salgını ile mücadele kapsamında araçlarında aldığı, virüsün bulaşma riskini azaltmaya yönelik önlemlerle hem yolcuların hem de sürücülerin sağlığını korumaya katkıda bulunmayı hedefliyor.

Önlemler, COVID Önlem Paketleri adı altında “Dezenfeksiyon”, “Kontrol”, “Temas” ve “İzolasyon” olmak üzere 4 başlıkta geliştirildi.

Novociti, Novociti Life, Citibus, Citiport, Novo Serisi, Turkuaz, Visigo, Interliner, Toro ve Novo Okul modellerinde uygulanabilen COVID-19 paketleri, fabrika çıkışlı sıfır araçların yanı sıra piyasadaki Anadolu Isuzu araçlarına da Isuzu yetkili servisleri tarafından tek tek ya da paket halinde uygulanabiliyor.

Dezenfeksiyon” adımında virüslerin DNA ve RNA yapılarını bozarak etkisiz hale getiren UV-C lambalar tavana konumlandırılarak, araç içerisindeki patojenler 1 saatlik çalışma ile en aza indiriliyor. Gebze Teknik Üniversitesi ve San Rafaelle Üniversitesi tarafından test edilerek onaylanan UV-C sterilizasyon uygulaması özellikle turizm araçlarında bagaj kısmında da kullanılarak bagajların dezenfektasyonunu sağlıyor.

Araçların klima hava emiş filtrelerine uygulanan ve yine Gebze Teknik Üniversitesi ve San Rafaelle Üniversitesi tarafından onaylanan fotokatalist filtre ise özel bir ışık ile aktif hale geliyor. Filtre içinden geçen havadaki patojenler, bozularak etkinliklerini kaybediyor. Böylece klimadan gelen hava sürekli, anlık ve etkin bir şekilde dezenfekte ediliyor. Araç girişindeki sensörlü el dezenfektanları da temas edilen noktalarda virüsün bulaşmasını engelliyor.

“Kontrol” adımında, termal kamera ve maske tanımlama uygulaması ile sıcaklık ölçülebildiği gibi maskenin takılı olup olmadığı da tespit edilebiliyor. Özellikle okul servisleri gibi yolcusu belirli olan araçlarda beyaz liste/kara liste uygulaması ile kayıtlı olmayan yolcu tespit edilerek uyarı veriliyor.

Sistemin sesli uyarı ve yolcu sayma özelliği de bulunuyor. Şehiriçi yolcu taşıma ve okul servis araçlarında sunulan bu özellik ile koltukların doluluk bilgisi anlık olarak takip edilebiliyor.

Okul servislerinde koltuk sayısını 29’dan 21’e düşürerek sosyal mesafe artıran Anadolu Isuzu, “Temas” başlığı altında da sensörlü “Dur” butonu sunuyor.

İzolasyon” adımında kabinler sayesinde yolcularla her türlü temas engellenerek şoförlerin güvenliği sağlanıyor. Sosyal mesafenin ve araç kapasitesinin korunması için zemine ve boş bırakılması gereken koltuklara uyarı işaretleri de yerleştiriliyor. Esnek koltuk yerleşimi sayesinde araç oturma düzenleri sosyal mesafe korunacak şekilde ayarlanabiliyor.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

   

 

 

 

 

 

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir