TAŞIYANLAR Ticari Taşıtlar Dergisi / ÜSTYAPI Dergi

İNCELEME-TEST

Sismik araştırma hizmeti: Deprem dalgası üreten araç AHV-IV

Sismik araştırma hizmeti: Deprem dalgası üreten araç AHV-IV

Tarih 09 Ağustos 2017, 13:02

Vibro olarak adlandırılan suni deprem dalgaları yaratan araç ile petrol ve doğal gaz gibi yeraltı kaynakları aranıyor.


Petroleum İstanbul 2017 Fuarı’nda akaryakıt ve gaz tankerlerinin yanında çok özel bir araç daha sergilendi. Arar Petrol ve Gaz Arama Üretim Pazarlama AŞ tarafından ithal edilen ve işletilen bu araç, özel amaçlı imalat yapan üstyapı ve otomotiv üreticilerinin geliştirdiği örnek bir ürün olarak dikkat çekti.


Vibro olarak adlandırılan suni deprem dalgalarını yaratan araç ile ilgili olarak, Arar Petrol ve Gaz AŞ Genel Müdürü Tayfun Keçecioğlu ile Saha Mühendisi Emre Torunoğlu’ndan bilgi aldık.  

Sismik araştırma hizmeti
“Bu araç ABD menşeli, özel amaçla tasarlanmış, üretilmiş ve geliştirilmiş. Biz aracın satıcısı değiliz, aracı satın aldık. Petrol ve doğal gaz arayan firmalara, ruhsatlı alanlarında sismik araştırma hizmeti veriyoruz. Bu araştırmayı kontratlı olarak yapıyoruz. Kendi ruhsatlarımız da var, bunlar için de araştırma yapıyoruz. Ancak petrol ve maden arama, özellikle de sismik çalışmalar ülkemizde az biliniyor. Biz bu alandaki bilgi seviyesinin artması için fuardayız” diyen firma yetkilileri, aracın operasyonel olarak kullanılmasının çok özel bir iş olduğunu, çok özel bir ekip ve organizasyon gerektirdiğini vurgulayarak, sözlerini şöyle sürdürdüler: “Herkes bu cihazı (aracı) alıp da kullanamaz, bu iş özel uzmanlık, bilgi, ekipman ve yatırım gerektirir. Petrol ve doğal gaz gibi çok kıymetli kaynaklara ulaşmak için bu yatırımı yapmak bu bilgiye sahip olmak zorundayız. Türkiye’de petrol üretiliyor, kısa bir süre önce Siverek’te günde 600 varil kapasitesi olan bir yer bulduk. Ama tüketim çok fazla olduğu için halen dışa bağımlıyız. İnşallah bu teknikler geliştikçe ülke içerisindeki kaynaklardan daha çok yararlanılacak, ayrıca TPAO’nun yurtdışında aldığı ruhsatlar da var...”

Araç nasıl çalışıyor?
Yüksek kapasiteli elektronik donanımlar ve hidrolik sistemlerin bileşiminden oluşmuş bu mekatronik araçta yüksek hacme ve güce sahip bir Detroit Dizel motor kullanıyor. Toplam ağırlığı 30 ton olan araç, belden kırma bir kaya kamyonu mantığı içinde yapılmış, ama işlevi çok farklı. Araç iki bölümden oluşuyor. Ortadaki, hava körükleri ve hidrolik sistemle hareket ettirilen tabla yere basıyor.

Daha sonra da tek araca veya 4 araca merkezi bir üniteden radyo sinyali ile “bu sismik kayıt için vuruş yap” emri gönderiliyor, ardından tüm araçlardaki sistemler mikro saniye hata yapmadan aynı anda hepsi birden salınım yapmaya ve minyatür sismik dalgayı üretmeye başlıyorlar. Yakınında durduğunuz zaman hissedeceğiniz bir şekilde salınım oluşturuluyor. Evlere 50 metre, bazı yapılara 100 metre uzaklıkta çalışmak zorunda kalıyoruz. Bu şekilde yerin yapısına testler yapılıyor.


ABD'li bir şirket tarafından tasarlanıp üretilen sismik titreşim aracı, petrol ve maden aramada başlangıç yıllarındaki varsayım ve sezgiye dayanan metodların çoktan geride kaldığını gösteren özelliklere sahip. Otomotiv, makina, sensör ve yazılım teknolojilerindeki gelişmeleri bünyesinde toplayan ve hidrolik darbelerin gidişi ve dönüşünü değerlendiren araç, yeraltındaki katmanların ve jeolojik yapıyı meydana getiren malzemelerin özelliği, yerleri, büyüklüğü hakkında kesin veriler sağlıyor. Böylece maliyetli bir iş olan delme çalışmalarında yanılmaları önlüyor.

Titreşim dalgaları, yani küçük ölçekli suni deprem titreşim dalgaları, yer yüzeyine oradan da alıcılara; sensörlere ulaşıyor. Bu alıcılara “jeofon” diyoruz. Dalgalar düşey bir şekilde hareket ediyorlar. O hareketle birlikte bobin hareket edince elektrik üretiliyor, o elektrik de sayısallaşıp o sinyalleri gösteriyor bize. Yerdeki katmanların ne olduğunu ve ana fay, sıyrılma fayları, küçük fay ve çatlakları, petrolün kapanım alanlarını belirliyoruz.



Genel Müdür Tayfun Keçecioğlu ve Saha Mühendisi Emre Torunoğlu; petrol ve maden arama ile sismik çalışmalarda kullanılan araçlarını tanıtmak üzere Petroleum İstanbul'daydılar.

Kuyunun en hızlı, en ekonomik şekilde delineceği nokta ve delme derinliği tespit ediliyor. Böylece arama ve delme maliyetinin düşmesine katkıda bulunuluyor.

Bir nevi tıbbi görüntülemeye benzetirsek, röntgen veya emar gibi. Doktor nasıl bu yöntemlerle bir kırığı görüntüleyebiliyorsa, biz de yerin altını görüntüleyerek fayı yani yerin kırığını bulup orada kapama yapabilecek petrol ve doğal gaz gibi yapıları bulmaya çalışıyoruz. Bunun dünyadaki adı sismik araştırmadır.



Belden kırılan (ortadan bükülen) iki üniteden oluşan aracın  şu an 4. jenerasyonu Arar Petrol ve Gaz AŞ tarafından Türkiye'de petrol ve doğal gaz aramak için kullanılıyor. En az 4 araçlık bir filo şeklinde çalışan araçların oluşturdukları sismik dalgalar 50 ila 100 metre uzaklıktaki yapı ve konutları etkileyecek güce sahip.

Araç diğer maden aramalarında ve farklı çalışmalar için de kullanılıyor mu?
Petrol, doğal gaz ve jeotermal araştırmalar için olmazsa olmaz olan bu araç ve yöntem, genelde maliyetli bir iş olduğu için enerji sektöründe kullanılıyor, yoksa diğer sektörler için de çok olumlu sonuçlar vereceği konumlar ve dallar var. Sismik yöntemlere duyarlı alanlar oldukça fazla. Bu yöntem tabaka yapılarını röntgen şeklinde ortaya koyuyor. Arama yapılacak bölgede madenin yapısı az çok biliniyorsa, bizim aracımızla madenin rezervi ve yapısı hakkında oldukça geniş bir bilgiye ulaşılabiliyor.

Araçların gelişimi nasıl oluyor ?
Bu araçlar zamanla gelişmiş. Başlangıçta yere vurma, patlayıcılar ile yapılan araştırma metodları geliştirilerek bu amacın temel prensibi oluşturulmuş. Önceden çok küçükmüşler, daha az salınım yapabiliyorlarmış ve tonaj olarak daha hafif üretilmişler. Kayıt aracındaki kanal sayıları da çok azmış.  

Şimdi 1.200, 1300, 1400 aktif kanal ile yani alıcı ile çalışıyoruz. Hatta 10.000 kanala kadar da çalışılabiliyor. Teknolojiye bağlı ve sürekli ilerleyen bir yöntem. Her geçen gün de gelişiyor.

Dalganın gidiş ve gelişi bize ulaşıyor biz bunlardan elde edilen verilere göre tespitler yapıyoruz. Dalgaların hızı aşağıdaki tabakaların yoğunluğuna bağlı. Çok yoğun bir tabaka ise dalga çok hızlı gidiyor. Ama çok daha gevşek bir tabaka ise çok daha yavaş ilerliyor. Dalgaların hızına göre tabakanın ne olduğuna bakıyoruz. Var olan verilerle karşılaştırıyoruz, daha önce yapılmış bir-iki sondaj olabiliyor. Bu karşılaştırmalar sonrasında kesin belirlemeler yapıyoruz. Sondaj yapılmayan yerlerde ne var, devamında ne var? Hepsini görmüş oluyoruz.



Sismik titreşim aracı; otomotiv ve iş makinaları, mekatronik ve hidrolik endüstrilerinin geliştirdiği sistem ve parçaların bütünleştirilmesiyle ortaya çıkarılmış bir araç.

Bu sismik yöntem denizde de uygulanıyor mu? 
Denizde sismik veri toplama birden fazla hidrofon ihtiva eden streamer hatlarla oluyor. Airgun sismik dalga kaynağı patlamalarının etkisi ile oluşan dalga yansımalarından taban altının görünümünün elde edilmesi için toplanan veriler bir dizi işlem basamaklarından geçiriliyor.  Çınarcık’ın yapısı da bu tür deniz araştırmaları, deniz sismiği ile ortaya kondu. Büyük İstanbul depremi ile ilgili tüm araştırmalar bu yöntemlerle ilerliyor. Biz bunun kara versiyonunu yapıyoruz.





 

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

Üstyapi

Nevpa, brandacı oldu... Yeni tesisinin açılışını yaptı

Nevpa, brandacı oldu... Yeni tesisinin açılışını yaptı Açılışa üstyapı ve yarı römork üreticileri ve sanayicileri başta olmak üzere kalabalık bir davetli topluluğu katıld...

Tırsan’dan Seray Uluslararası Taşımacılık’a rekabetçi çözüm

Tırsan’dan Seray Uluslararası Taşımacılık’a  rekabetçi çözüm Türkiye’nin lider treyler üreticisi Tırsan, karayolu taşımalarında sektörün öncü firmalarından olan Seray Uluslarar...

E-Bülten Aboneligi





Arama...


Gelişmiş Arama
Vahit MAHMATLI
Dünyayı iyi izle, iç pazarı koru ve geliştir!

TAŞIYANLAR Ticari Taşıtlar Dergisi / ÜSTYAPI Dergisi / 3D LOJİSTİK Dergisi - Sitemizde yer alan yazılar ve resimler kısmen veya tamamen kopyalanamaz. Basın Kanuna göre “yerel-süreli yayın” kapsamındadır. Basın kanunu ve fikir sanat eserleri kapsamında tüm hakları yayıncısına aittir.
RSS Kaynağı

Design by Medya-x